Zgrzytanie zębami, zaciskanie szczęki, bóle głowy po przebudzeniu – te objawy dotyczą coraz większej części społeczeństwa. Bruksizm przez wielu nazywany jest „chorobą XXI wieku”, ale czy naprawdę nią jest? I co możemy zrobić, gdy nasze zęby płacą cenę za stres i tempo współczesnego życia?
Współczesne stanowisko definiuje bruksizm jako powtarzającą się aktywność mięśni żucia (zgrzytanie, zaciskanie) i rozróżnia sleep bruxism – bruksizm nocny oraz awake bruxism – bruksizm dzienny. Bruksizm to zachowanie/parafunkcja, a nie jednostka chorobowa sama w sobie.
W literaturze i mediach pojawia się jednak potoczne określenie „choroba XXI wieku” (ze względu na wzrost stresu, zaburzeń snu i prowadzący do wzrostu rozpoznawalności problemu), ale z naukowego punktu widzenia bruksizm nie jest klasyfikowany uniwersalnie jako choroba.
Fizjologiczne czy patologiczne? Dwa oblicza starcia zębów
Widocznym objawem bruksizmu jest starcie zębów. Rozróżniamy:
Starcie fizjologiczne – to naturalna, stopniowa utrata tkanek twardych zębów związana ze starzeniem i normalnym użytkowaniem zębów; zwykle powolne, niewpływające znacząco na funkcję, estetykę czy komfort pacjenta.
Starcie patologiczne – to utrata tkanek przekraczająca oczekiwane dla wieku i sytuacji, postępująca, powodująca ekspozycję zębiny, zaburzenia funkcji (np. zmiana zwarcia, bóle), nadwrażliwość, problemy estetyczne i potrzeba rekonstrukcji startych powierzchni szkliwa.
Na co zwrócić uwagę oceniając bruksizm?
SZKLIWO I ZĘBINA – dwa materiały, dwie charakterystyki
Szkliwo jest odporne na ścieranie, ale łamliwe i łatwo pęka, natomiast zębina jest elastyczna i ulega odkształceniom, ale cechuje się dużą podatnością na ścieranie.
Stomatolog, przy każdym przeglądzie jamy ustnej może ocenić, czy ma do czynienia z pacjentem, który ściera swoje zęby. Brzegi sieczne zębów przednich oraz guzki zębów bocznych posiadają najgrubsze pokłady szkliwa, tak aby sprostać siłom żucia, więc jeśli widzimy tarczki starcia na tych powierzchniach i odsłoniętą zębinę, to świadczy to o starciu patologicznym szkliwa.
WYWIAD – klucz do diagnozy
Powinien obejmować zapytanie o:
- dietę kwaśną
- nocne i poranne objawy
- bóle mięśni
- bóle stawu skroniowo-żuchwowego
- objawy snu (chrapanie, przerwy w oddychaniu)
- stres
- przyjmowane leki
CO OCENIAMY W BADANIU KLINICZNYM?
Wykonujemy powtarzalne zdjęcia zębów (fotografie), skany – modele, robimy pomiar wysokości zwarcia, oceniamy obecność ekspozycji zębiny, pęknięć, mikrozłamań. Oceny dokonujemy co 6-12 miesięcy.
Jak leczymy bruksizm?
LECZENIE PRZYCZYNOWE
Zmniejszenie parafunkcji: edukacja pacjenta, terapia behawioralna, techniki redukcji stresu, poprawa higieny snu.
Leczenie współistniejących problemów: choroba refluksowa żołądka, dieta kwaśna, suchość jamy ustnej, źle dobrana szczoteczka i technika szczotkowania. Skierowanie do gastrologa.
OCHRONA MECHANICZNA
Szyny okluzyjne = szyny zgryzowe – zmniejszają skutki ścierania, chronią zęby i często redukują dolegliwości mięśniowe, bóle głowy. Nie zawsze eliminują samą aktywność bruksizmu, ale są podstawowym narzędziem ochronnym w praktyce. Dobór i konstrukcja zależą od przypadku.
TERAPIA FARMAKOLOGICZNA
1. Botoks (BTX) do mięśni żwaczy – bywa stosowany w ciężkich, opornych przypadkach, zwłaszcza gdy dochodzi do bólu mięśniowego. Efekt tymczasowy, około 6-8 miesięcy i wymaga powtórzeń; decyzja powinna być ostrożna i po wyczerpaniu innych metod.
2. Leki nasenne/relaksujące, leki przeciwlękowe – indywidualnie, zwykle w porozumieniu z lekarzem ogólnym, psychiatrą.
LECZENIE ODTWÓRCZE – rehabilitacja protetyczna
- Odbudowy bezpośrednie (kompozyt) w celu pokrycia i zabezpieczenia startych powierzchni szkliwa
- Odbudowy pośrednie typu licówki, korony, overlay’e porcelanowe w momencie zastania zaawansowanego procesu starcia zębów
RED FLAGS – czyli na co powinno wzbudzić nasz niepokój
- Szybkie tempo starcia – zmiana wyglądu zębów, ich długości, kształtu w ocenie 2-letniej
- Ekspozycja i widoczna zębina zębów, której towarzyszy ból i nadwrażliwość
- Mikrozłamania, pęknięcia szkliwa, korony lub korzenia
- Z wywiadu: dieta bogata w kwaśne produkty
- Bulimia
- Stres
Społeczny wymiar problemu
Bruksizm dotyka praktycznie każdą grupę wiekową i społeczną. Często jego główną przyczyną jest presja szkolna, zawodowa, tempo życia, media społecznościowe, zaburzenia snu (scrollowanie do późna), szybki tryb życia, stany lękowe i napięciowe, nieodpowiednia dieta, napoje gazowane, izotoniki, napoje energetyczne, soki owocowe, refluks.
Wczesna diagnoza tego schorzenia, które dotyka większą część społeczeństwa, może zapobiec pogłębianiu się parafunkcji nie tylko u dorosłych, ale również u dzieci, redukując takie skutki jak:
- nieprawidłowości zębowe
- nadwrażliwość
- patologiczna ruchomość zębów
- uszkodzenie struktur zęba oraz wypełnień
- starcie zębów
- bóle głowy
- przerost mięśni żwacza
- zaburzenia w stawie skroniowo-żuchwowym
Nie czekaj, aż Twoje zęby zapłacą cenę za stres. Regularne wizyty u stomatologa i świadome zarządzanie napięciem to klucz do zachowania zdrowego uśmiechu.
